Norma ISO 11161:2007 definiuje wymagania bezpieczeństwa dla zintegrowanych systemów produkcyjnych (IMS – Integrated Manufacturing Systems). Choć formalnie zharmonizowana z Dyrektywą Maszynową 2006/42/WE, jej rola w praktyce integratorów jest często nie do końca jasna. W niniejszym artykule przyglądamy się, czym faktycznie jest IMS, jak interpretować wymagania normy oraz jak przeprowadzać ocenę ryzyka w złożonych liniach produkcyjnych.

ZINTEGROWANY SYSTEM PRODUKCYJNY – DEFINICJA I ZAKRES

Według ISO 11161, zintegrowany system produkcyjny to grupa maszyn współpracujących w sposób skoordynowany, połączonych systemem transportu materiałów i zintegrowanych przez układ sterowania, przeznaczonych do wytwarzania, obróbki, przemieszczania lub pakowania jednostkowych elementów lub zespołów.

Warto zwrócić uwagę na dwa doprecyzowania w stosunku do pojęcia „maszyny zespolonej” z Dyrektywy Maszynowej:
1. Cel funkcjonalny – IMS obejmuje tylko procesy związane z produkcją dyskretną: obróbką, montażem, transportem lub pakowaniem.
2. Produkcja jednostkowa (discrete) – norma dotyczy wyłącznie produkcji nieciągłej.

KLUCZOWE WYMAGANIA ISO 11161

Dokument porządkuje kluczowe zagadnienia projektowe dla systemów złożonych. Oto najważniejsze punkty:
– Ułatwienie obsługi (4.1)
– Ocena ryzyka (4.4)
– Redukcja ryzyka (4.6)
– Wymagania przestrzenne (5.1.4.1)
– Sprawdzenie środków ochronnych (6.2)
– Zgodność elektryczna (8.3)
– Zakres działania sterowania i zabezpieczeń (8.2.2)

ZNACZENIE DLA INŻYNIERÓW I INTEGRATORÓW

ISO 11161 nie jest samodzielnym przewodnikiem projektowym, ale ramą odniesienia przypominającą, że zespół współpracujących maszyn to jedna maszyna w świetle przepisów.
Dla integratorów oznacza to m.in. konieczność wspólnego systemu E-STOP, spójności poziomów PL/SIL i jednolitej dokumentacji systemu.

OCENA RYZYKA W IMS – PODEJŚCIE SYSTEMOWE

Ocena ryzyka w IMS wymaga podejścia systemowego:
1. Określenie granic systemu.
2. Identyfikacja zagrożeń i interakcji.
3. Ustalanie poziomu PL/SIL.
4. Walidacja i testy integracyjne.
5. Pełna dokumentacja i odpowiedzialność integratora.

WNIOSKI

Norma ISO 11161 pozostaje dokumentem strategicznym w procesie bezpiecznej integracji systemów produkcyjnych.
Jej rola polega na przypomnieniu, że bezpieczeństwo zaczyna się tam, gdzie maszyny zaczynają ze sobą współpracować.
Bezpieczeństwo całego systemu jest zawsze słabsze niż jego najsłabsze ogniwo.

Redakcja Portal Przemysłowy